Kaffi Hljómalind

Um Consensuns ákvörðunarferlið - Þýðing

Consensus Ákvörðunarferlið (samróma eða einróma ákvörðunarferli).
Hvað er consensus ? 
Consensus er ákvörðunartöku ferli sem virkar á skapandi hátt við það að gera allt fólk að þátttakendum í ákvörðun.  Í stað þess einfaldlega að kjósa um hlut og láta meirihlutann fá sínu framgengt er hópurinn staðfastur (committed) í því að finna lausn sem að allir geta lifað við.  Þetta tryggir að skoðanir allra, hugmyndir og "reservations" eru teknar með í reikninginn. 
En consensus er meira en bara málamiðlun.  Það er ferli sem getur leitt af sér óvænta og skapandi lausn.  Oft betri en upprunalega tillagan. 
Consensus getur virkað í allskonar aðstæðum:  í litlum hópum af aktivistum,  "local" samfélögum, fyrirtækjum, jafnvel heilum þjóðum og landsvæðum.  Zapatista hreyfingin í lægri hluta Mexikó (Oaxaca og Chiapas) notar (ansvers) almennings stjórnun sem kallast "la consulta".  Þessi hópur - sem samanstendur af öllum karlmönnum, konum og börnum 12 ára og eldri- hittist á "local" fundum þar sem umræður fara fram og allir meðlimir taka þátt í lokaákvörðun.  Í litlum hópum allt upp í um 20 manns á consensus til með að vera einfaldara því að allir geta kynnst hvor öðrum og komist að sameiginlegum skilningi á "backgrounds", gildum og sjónarhornum.  Fyrir stærri hópa hafa önnur ferli verið þróuð eins og að skiptast í smærri einingar fyrir umræður og ákvarðanatökur með stöðugri "exchange" og "feedback" á milli ólíkra eininga.  Umfjöllun okkar consensus í stórum hópum hefur að geyma fleiri dæmi og hugmyndir til að ná consensus með hundrað og jafnvel þúsundir fólks. 
Hvað er að meirihluta kosningu ? 
Mörg okkar hafa alist upp í menningu sem trúir á það að vestrænt kerfi með fyrirkomulaginu ein persóna - eitt atkvæði og kosna leiðtoga sé hið æðsta form lýðræðis.  En á meðal þeirra þjóða sem æpa hvað háværast um kosti (virtues) lýðræðis er fólk sem nennir ekki lengur að kjósa vegna þess að þeim finst það ekki skipta neinu máli fyrir líf sitt.  Þegar fólk kýs fulltrúa (executive) er það einnig að afhenda vald sitt til að taka ákvarðanir og til að stuðla að breytingum.  "this goes hand in hand" við það að búa til meirihluta og minnihluta, þar sem minnihlutinn er oft mjög óánægður með útkomuna.  Satt er það að meirihlutakosning gerir það mögulegt að taka jafnvel mjög umdeildar ákvarðanir á sem stystum tíma, hinsvegar er ekkert sem tryggir það að þessi ákvörðun verði viturleg eða siðferðilega ásættanleg.  Þegar allt kemur til alls þá studdi meirihlui amerískra nýlendubúa réttinn til að vera með þræla.  Fólk í meirihluta stjórnkerfi þarf ekki að hlusta á hinn "dissenting" minnihluta eða að taka skoðun hans alvarlega vegna þess að að það getur einfaldlega kosið með fleiri atkvæðum.
Meirihluta stjórnkerfi staðhæfir að meirihlutinn sé óskeikulur og að hann geti ekkert lært af minnihlutanum.  Þetta býr til aðstæður þar sem eru sigurvegarar og taparar? og ýtir undir (promotes) árasagjarna menningu og árekstra og "lends itself" að valta yfir hugmynd minnihlutans sem "dissents" með skoðun meirihlutans.  Vilji meirihlutans er séður sem vilji alls hópsins þar sem minnihlutanum er ætlað að samþykkja og framfylgja ákvörðun jafnvel þótt að hún sé á móti dýpstu og sterkustu sannfæringu hans og prinsippum (siðaregla?).  Skýrt dæmi er fangelsun "conscientious" andmælenda gegn herþjónustu í lýðræðisríkjum eins og Þýskalandi. 
Hversvegna að nota consensus ?  
Andstætt meirihlutakosningu þá miðar consensus ákvörðunarferlið að því að finna sameiginlegan flöt og niðurstöðu sem er ásættanleg fyrir alla.  Ákvarðanir eru teknar í Samræðum á meðal jafningja, sem taka hvern annan alvarlega og sem viðurkenna jafnan rétt hvers annars.  Fólk er oft óvirkt vegna þess að því finnst að það hafi engin völd (ítök?) í kerfinu og það verði hvort eð er ekki hlustað á raddir þess.  Í consensus hefur hver og ein manneskja völdin til að koma fram breytingum í kerfinu og til að hindra breytingar sem þeim finnst óásættanleg.  Rétturinn til að vetoa ákvörðun þýðir að það er ekki hægt að einfaldlega hunsa minnihlutann, heldur verður að finna skapandi lausnir til að mæta áhyggjum hans.  Annar kostur við consensus er að allir meðlimir samþykkja loka ákvörðunina og því er mun meiri skuldbinding við það að breyta ákvörðuninni í veruleika.  Consensus vinnur að þátttöku og jafna dreifingu (equalising) valda.  Það getur líka verið mjög öflugt ferli við að byggja upp samfélög og virkja (empowering) einstaklinga.  
Hverjir nota consensus ?  
Consensus er ekki ný hugmynd heldur hefur það verið prófað og sannreynt um allan heim.  "non hierarchical" samfélög hafa verið til í heimsálfunni Ameríku í hundruði ára.  Fyrir 1600, mynduðu 5 þjóðir - Cayuga,  Mohawk,  Oneida,  Onondaga og Seneca - Haudensosaunee sambandið sem vann á "consensual basis"(á grunni consensus) og er enn til í dag.  Hver þjóð innan sambandsins velur einstaklinga sem sína fulltrúa á sambandsfundum.  Málefni eru rædd þangað til að allir eru sammála um sameiginlega aðgerð (course of action).  Aldrei myndi meirihlutinn þröngva sínum vilja á minnihlutann.  Á sama hátt getur enginn þröngvað stríðsmanni til að fara í stríð á skjön við betri dómgreind hans.  Annað dæmi um samfélag byggt á consensus er Muscogee (Creek) þjóðin.  Muscogee hafa elstu pólitísku stofnanir í norður Ameríku, með skráðri sögu sem nær lengra aftur en 400 ár.  Ef consensus náðist ekki um stór málefni þannig að allir væru sáttir þá var fólki frjálst að flytja og setja upp sín eigin samfélög með stuðningi - ekki "enmity" bæjarins sem þau voru að yfirgefa.  Þetta er "stark contrast"  við pólitískt skipulag í dag þar sem þörf ríkisins til að stjórna borgurum sínum gerir það nánast ómögulegt fyrir einstaklinga að vera ósammála almennri stefnu (general policy) og fara bara til að gera sinn eiginn hlut.  Consensus finnst ekki bara í frumbygðar samfélögum um heiminn heldur einnig í gegnum sögu Evrópu.  Margar miðalda stofnanir eins og "guilds", bæjarráð, hinn áhrifamikla Hanseatic verslunar "league"(deild?) sem og "governing bodies" landa sem þörfnuðus sameiningu (Þýskaland og Polish imperial courts).  Það eru einnig mörg dæmi um vel heppnuð og stöðug "utopian communes" sem nota consensus ákvörðunarferli eins og Cristian Herrnhüter nýlendurnar (settlements) árin 1741 - 1760/61 og framleiðslukomúnan Boimondeau í Frakklandi 1941 - 1972.  Herrnhüter "complemented"(bætti ?) consensus kerfið með því að teikna "lots" til að kjósa meðlimi samfélags ráðsins sem að gerði "intrigue" og valda pólitík yfirborðskennda.  Þetta tól fyrir ákvörðunartöku er því miður sjalda notað eða rætt um í dag, jafnvel þó að það geti boðið upp á sanngjarna leið út úr ákvörðunartöku vandræðum.  Christiania er "autonomous" hverfi í Kaupmannahöfn  sem hefur haft sjálfstjórn íbúa sinna með notkun consensus síðan árið 1970.  Þetta felur í sér að "regulating" (stjórna) efnahagslegum, listrænum og menntunarlegum málefnum, vatns og rafmagns framboði (supply) ásamt heilsu og öryggi.  Innan samvinnuhreyfinga eru mörg húsnæðis co-op og fyrirtæki að nota consensus á árangursríkan hátt, þar á meðal við að taka erfiðar fjárhagslegar og framkvæmda ákvarðanir.  Efnilegt dæmi er "radical routes" net af húsnæðis- og verkamanna co-opum þar sem allir nota consensus ákvörðunarferlið.  Í gegnum Rootstock safnar "radical routes" umtalsverðum fjárhæðum og lánar til meðlima co-opa.  Margir aktivistar sem vinna að friði, umhverfisvernd og félagslegu réttlæti álíta consensus nauðsynlegt fyrir vinnu sína.  Þeir trúa því að aðferðirnar til að ná fram breytingu þurfi að passa við markmið þeirra og sýn fyrir frjálsu, ofbeldislausu "egalitarian" samfélagi.  Consensus er einnig leið til að byggja upp samfélag, traust, tilfinningu á öryggi og sameigilegan stuðning - sem er mikilvægt á tímum streitu og neyðar.  Í mótmælum gegn hernaði í Greenham common "in the 1980´s" tóku þúsundir kvenna þátt í aðgerð og prufuðu sig áfram með consensus.  Stórtækar aðgerðir upp á nokkur þúsund manns hafa oftar og oftar verið skipulagðar og framkvæmdar með consensus.  
Hvernig virkar consensus ?  
Það eru til margar gerðir og leiðir til að byggja upp consensus.  Sumir hópar hafa þróað upp nákvæm ferli á meðan þetta hefur verið náttúrulegt ferli hjá öðrum hópum.  Þetta veltur einnig á stærð hópsins og hve vel fólk þekkir hvert annað.  Hérna fyrir neðan höfum við dregið upp ferli sem þekur allar hliðar consensus en getur jafnframt verið auðveldlega aðlagað að þínum hóp.  Það eru hinsvegar nokkur skilyrði sem verða að vera virt til að consensus uppbygging sé möguleg. Sameiginleg markmið:  Allir meðlimir hópsins/fundarins verða að vera sameinaðir í markmiði, hvort sem það er aðgerð, að búa "communally" eða að gera nágrennið grænt/vistvænt?.  Það hjálpar að skilgreina skýrt hvað þetta markmið alls hópsins er og einnig að skrifa það niður.  Í aðstæðum þar sem það virðist vera erfitt að ná consensus þá hjálpar það til að rifja upp þetta sameiginlega markmið og muna um hvað þessi hópur snýst. Skuldbinding við að ná consensus Allir meðlimir hópsins verða að vera skuldbundnir við að ná consensus við allar ákvarðanir sem eru teknar.  Það getur skemmt mjög mikið fyrir ef að einstaklingar vilja í laumi snúa aftur til meirihluta kosningar og eru aðeins að bíða eftir tækifæri til að segja: "Ég sagði ykkur að þetta myndi ekki virka" consensus þarfnast skuldbindingar, þolinmæði og vilja til að láta hópinn ganga fyrir. Nægur tími Til að taka ákvarðanir sem og að læra að vinna á þennan hátt. Skýr aðferð Gangið úr skugga um að hópurinn sé með aðferðirnar á hreinu sem hann ætlar að nota við að tækla öll málefni.  Samþykkið fyrirfram allar aðferðir og viðmiðunarreglur.  Í flestum tilvikum þýðir þetta að hafa einni eða fleiri "facilitators" til að hjálpa hópnum í gegnum ferlið.  Athugaðu einnig umfjöllun okkar um "facilitation".  
Aðferðin  
Það eru til fullt af módelum fyrir consensus (Athugaðu "flowchart" sem er á endanum á okkar).  Eftirfylgjandi aðferð er tekin frá "peace news" (juní 1988), blað fyrir friðar aktivista.  
1.  Vandamálið eða ákvörðunin sem þarf að taka er skilgreind nefnd.  Að gera þetta á þennan hátt hjálpar til við að aðskilja vandamálin/spurningarnar frá persónuleikum.
2.  Brainstormið mögulegar lausnir.  Skrifið þær allar niður, jafnvel þær klikuðu.  Haldið orkunni hárri fyrir hraðar, "top of the head" tillögur.
3.  Búið til pláss fyrir spurningar eða útskýringar á stöðunni.
4.  Ræðið möguleikana sem eru niðurskrifaðir. Lagið suma, eyðið öðrum og búið til stuttan lista.  Hverjir eru í uppáhaldi ?
5.  Leggið fram tillögu eða valmöguleika á tillögum svo að allir séu með hlutina á hreinu.
6.  Ræðið kosti og ókosti hverrar tillögu og gangið úr skugga um að alir hafi möguleika á að koma sínum sjónarmiðum fram.
7.  Ef það er stórt andmæli, snúið aftur að skrefi 6 (þetta er tímakrefjandi hlutinn).  Stundum þarftu að snúa aftur að skrefi 4.
8.  Ef það eru engin stór andmæli þá skaltu leggja(state) ákvarðanirnar og prufa hvort það sé samþykki.
9.  "acknowledge" minniháttar andmæli og "incorporate" vinalegar viðbætur.
10. Ræðið
11.  Athugið hvort að consensus náist.     Hvað ef að við getum ekki verið sammála ?   Í öllum nema örfáum tilvikum mun módelið fyrir ofan ná fram consensus innan hópsins svo lengi sem það sé skuldbinding innan hópsins að ná fram ákvörðun.  Hinsvegar koma tímar þegar einn eða fleiri eru meira eða minna ósammála afgangnum af hópnum og engin lausn er í sjónmáli.  Hér fyrir neðan eru nokkrar leiðir til að kljást við þetta.  Fyrstu tvær,  ekki-stuðningur og að standa til hliðar, leyfa hópnum að halda áfram með ákvörðunina og á meðan er einnig hægt að tjá "reservations".  Skoðið einnig Hvenær skal ekki nota consensus í boxi á blaðsíðu 6. Ekki-stuðningur:  "Ég sé ekki þörfina fyrir þetta en ég skal samt fylgja þessu." Að standa til hliðar:  "Ég get persónulega ekki gert þetta en ég mun ekki hindra aðra frá því að gera þetta."  Persónan sem stendur til hliðar er ekki ábyrg fyrir afleiðingunum.  Þetta ætti að vera skráð niður í fundargerð. Veto/stór andmæli:  Aðeins eitt veto/stórt andmæli blokkar(blocks) tillögu frá því að ganga í gegn.  Ef þú hefur stór andmæli þýðir það að þú getir ekki lifað með tillögunni ef að hún nær að ganga í gegn.  Hún er svo andmælanleg (objectionable) fyrir þér/þeim sem þú ert fulltrúi fyrir að þú munt stoppa tillöguna.  Stór andmæli eru ekki "Mér líkar nú eiginlega ekki við þetta" eða "mér líkaði betur við hina tillöguna."  Það er " Ég get ekki lifað með þessari till0gu ef að hún nær fram að ganga vegna þess að......!"  Hópurinn getur annaðhvort samþykkt vetoið eða rætt málefnið frekar og skissað upp nýjar tillögur.  Vetoið er öflugt tól og ætti að vera notað með varúð. Að vera sammála um að vera óssamála:  Hópurinn ákveður að það náist ekki samkomulag um þetta málefni.  Hvað er hægt að gera þegar við "genuinely" þurfum að ná samkomulagi en erum "poles apart" ?  Hérna eru nokkrar tillögur: *Leyfið manneskjunni sem þetta snertir hvað mest að taka ákvörðunina. *Geymið ákvörðunina þangað til seinna eða gerið hlé.  Gerið eitthvað hressandi eða fáið ykkur tebolla. *Biðjið alla um að færa rök á sannfærandi hátt fyrir þeirri skoðun sem þeim fellur best. *Skiptið ákvörðuninni í smærri einingar.  Skoðið hverjum þið eruð sammála og hvaða punktar af ágreiningi eru eftir. *Finnið aðhæfingarnar (assumptions) og trúnna (beliefs) sem eru gegnumgangandi í málefninu.  Komist að kjarna efnisins. *Ímyndið ykkur hvað muni gerast eftir 6 mánuði, ár, 5 ár ef að þið samþykkið ekki.  Hve mikilvæg er ákvörðunin núna? *Setjið alla möguleikana í hatt og dragið einn úr.  Samþykkið fyrir fram þessa lausn. *Fáið málamiðlara (facilitator).  Ef að hópurinn ykkar er ófær um að vinna úr ágreiningi eða ef svipuð mál skjóta aftur og aftur upp kollinum þá skuluð þið hugsa um hvort að þið ættuð að fá atvinnu málamiðlara (facilitator) eða "meditator" sem er þjálfaður í aðferðum við að leysa ágreining. *Sumir hópar hafa meirihluta kosningu sem neyðaráætlun,  oft með skilyrðum um yfirgnæfandi kosningu eins og 80 % eða 90 % til að gera ákvörðun gilda. Að yfirgefa hópinn:  EF einni manneskju finnst hún ávallt vera gegn vilja hópsins þá getur verið tími til að hugsa um ástæðurnar fyrir þessu. 
Er þetta virkilega rétti hópurinn til að vera í ? 
Hópur getur einnig beðið meðlim um að fara.   Viðmiðunarreglur fyrir consensus uppbyggingu   *gangið úr skugga um að allir skilji umræðuefnið/vandamálið.  Á meðan uppbyggingu á consensus stendur þá skulið þið ganga úr skugga um að allir séu með á nótunum, séu að hlusta og skilji hvorn annan. *Gangið úr skugga um að allir meðlimir leggja sínar hugmyndir og þekkingu varðandi viðfangsefnið í sarpinn. *Útskýrið eigin afstöðu skýrt.  Hlustið á viðbrögð annarra meðlima og hugsið vel um þau áður en þið ítrekið ykkar eigin punkt(point/afstöðu?) *Sýnið hvert öðru virðingu og traust.  Þetta er ekki keppni.  Enginn á að vera hræddur við að tjá sínar hugmyndir og skoðanir.  Munið að við höfum öll ólík gildi og skoðanir,  ólíka hegðun, ólík þægindasvæði og mörk á óþægindum (distress). *Áætlið ekki að einhver verði að vinna og að einhver verði að tapa þegar umræðan strandar.  Finnið í staðinn þá lausn sem er ásættanlegust fyrir alla aðila. *Greinið á milli vetoa/stórra andmæla og óþæginda/viðbóta(amendments).  Veto/stór andmæli er grundvallar ósætti um grundvallarþátt tillögunar. *Ekki skipta um skoðun bara til að forðast árekstra og til að ná fram friðsæld.  Vertu tortrygginn ef að samkomulag næst of fljótt og of auðveldlega,  kannaðu ástæðurnar og gakktu úr skugga um að allir samþykki lausnina út af nokkurnveginn svipuðum eða "comlementary" ástæðum.  Mörg okkar eru hrædd við ósætti sem eru á yfirborðinu og forðumst þau ef að við getum.  Auðveldlega náð consensus getur byggt á lágu sjálfsáliti hjá sumu fólki eða skort á öryggi til þess að tjá það sem þau eru ósátt við "openly". *Ólíkar skoðanir eru eðlilegar og það má búast við þeim.  Finnið þær og reynið að láta alla taka þátt í ákvörðunarferlinu.  Ósamkomulag getur hjálpað til við ákvörðun hópsins vegna þess að því meiri breidd af upplýsingum og skoðunum því meiri líkur eru á því að hópurinn finni "adequate" lausn.  Hinsvegar verðurðu að vera sveigjanlegur og viljugur til að gefa eitthvað upp á bátinn til að ná fram samkomulagi undir lokin. *Munið að hugsjónin á bak við consensus er að virkja (empowering) í stað þess að "owerpowering", samkomulag í stað meirihluta/minnihluta.  Consensus ferlið er það sem þú setur í það sem einstaklingur og sem hluti af hópnum.  Verið opin og hreinskilin um ástæðurnar fyrir ykkar sjónarmiðum. *Hugsaðu áður en þú talar, hlustaðu áður en þú andmælir. *Gefðu consensus byggingarferlinu nægjan tíma.  Það að vera fljótur er ekki merki um gæði.  Að hugsa málefni vel til enda krefst tíma.  Þegar verið er að taka stórar ákvarðanir eða kljást við "controversial" aðstöðu þá er það alltaf góð hugmynd að fresta ákvörðuninni,  "að leggja höfuðið í bleyti".    Hvenær á ekki að nota consensus(úr bókinni Truth or Dare eftir Starhawk)   Þegar það er engin hópur í hugsun (hóphugsun) Hóp hugsunar ferli getur ekki virkað á áhrifaríkan máta nema að hópurinn sé nægilega "cohesive" til að framkalla sameiginleg viðmið (attitudes) og "perceptions".  Þegar djúpur ágreiningur er til staðar innan "bonding" hópsins um einstaklingsbundnar þrár verður consensus einungis æfing í pirringi (frustration). Þegar það eru engir góðir kostir Consensus ferli getur hjálpað hóp við það að finna bestu mögulegu lausnina á vandamáli en það er ekki áhrifarík leið til að velja á milli tveggja slæmra kosta, því að meðlimir geta aldrei ákveðið hvor er verri.  Ef hópurinn þarf að ákveða á milli þess að vera skotinn eða hengdur, kastið þá peningi upp á það.  Þegar hópur er "bogged" við það að reyna að taka ákvörðun,  hættið í smá stund og íhugið.  Erum við blokkeruð vegna þess að aðstæðurnar sem við erum í eru óþolandi (intolerable)?  Erum við látin fá þá tálsýn en ekki raunveruleikann að við höfum valmöguleika ?  Gæti verið að okkar "most empowering" aðgerð sé að neita að taka þátt í þessum skrípaleik? Þegar þeir geta séð hvítuna í augunum á ykkur (When they can see the whites of your eyes) Í neyðartilvikum, í aðstæðum þar sem "urgent" og immediate" aðgerð er nauðsynleg getur verið skynsamlegast í stöðunni að útnefna bráðabirgða leiðtoga. Þegar málefnið er "trivial" (skiptir ekki máli) Ég hef þekkt hópa sem hafa eytt hálftíma í að ákveða með consensus hvort að þeir eigi að eyða fjörtíu mínútum eða klukkutíma í hádegishlé.  Munið að consensus er hugsunarferli - þegar það er ekkert til þess að hugsa um, kastið þá peningi. Þegar hópurinn hefur ófullnægjandi upplýsingar Þegar þið eruð týnd upp á fjöllum og enginn veit leiðina heim,  þið náið ekki að átta ykkur á leiðinni með consensus.  Sendið þá út könnunarmenn.  Spyrjið:  Höfum við upplýsingarnar sem við þurfum til að leysa þetta vandamál?  Getum við aflað þeirra?   Almenn vandamál og hvernig maður tæklar þau   Consensus getur verið tímakrefjandi Þar sem það er lengra ferli að skoða hugmyndir þangað til búið er að leysa öll andmæli þá gæti verið að fundirnir hjá hópnum ykkar verði lengri og sumar ákvarðanir gætu reglulega tekið meira en viku að taka.  Hinsvegar þarf consensus ekki að "involvera" alla á öllum stigum ferlisins: -fáið lítinn hóp eða jafnvel par til að fara og "synthesise"(endurgera) umræðurnar og brainstorm alls hópsins í nokkrar mögulegar lausnir sem síðar geta verið ræddar seinna af öllum hópnum. -Skiptið upp fundinum til að kljást við nokkur málefni "in parallel" og komið svo aftur með "platter" af tillögum.  Þetta getur hraðað fundinum um þrefalt eða meira. -Ekki allar ákvarðanirnar þurfa að "involvera" allann hópinn.  Setjið af stað vinnuhópa með mismunandi svið eins og fjölmiðla, fjáröflun, rannsóknir.  Þessir undirhópar geta tekið ákvörðun um það sem þeir eru ábyrgir fyrir, með ákveðnum takmörkunum sem eru ákveðnar fyrirfram. Tíma pressa Að vera undir tíma pressu við að finna lausn á áríðandi vandamáli leiðir til streitu og hóp þrýstings á borð við "drífum okkur bara með þetta". -Reynið að ganga úr skugga um að það sé nægur tími ráðgerður í fundargerðinni til að tækla öll málefni sómasamlega. -Þið gætuð einnig reynt að finna bráðabirgðalausn. Ofnotkun/of lítil notkun/misnotkun á réttinum til að vetoa Það getur verið nótu erfittt að taka virkan þátt í hóp og enn erfiðara að nota veto, sérstaklega fyrir fólk sem er óöruggt í hópum.  Það getur falið í sér að standa upp í -skynjuðum eða raunverulegum-  hóp þrýsitingi og óþolinmæði.  Það freistar margra að segja ekkert ( að minnsta kosti í kosningu þar sem þeir geta kosið með handauppréttingu) og mikilvæg umræðuefni er stundum forðast.  Í höndum þeirra sem eru vanir meira en réttmætum hluta af völdum og athygli, getur vetoið verið banvænt tól.  Það getur magnað upp raddir þeirra og verið notað gegn breytingum sem gætu haft áhrif á valdastöðu þeirra og áhrif.  Í vel starfshæfum hóp ættu veto að vera sjaldséð ef eitthvað séð - ekki bara út af því að þau eru síðasta úrræði heldur líka vegna þess að best er ef að tekist er á við óhamingju einhvers áður en það kemur að veto stiginu. -Reynið að varpa hulunni af "dynamics" hópsins að verki.  Hvernig fólk hegðar sér í hóp endurspeglar almennt einhverjar faldar þarfir eða gamla reynslu. -Vinnið að því að búa til öruggt andrúmsloft/umhverfi.  Takið á móðgunum (put downs), "discriminatory" og árásagjarnari hegðun.  Notið "facilation" sem tól til að virkja alla hópmeðlimi jafnt. -Ekki vera hrædd við að lagfæra consens ferlið ykkar.  Sumir hópar hafa möguleikann fyrir hendi að nota yfirgnæfandi meirihlutakosningu eða að "drawing lots" ef að ekki er hægt að leysa málefni með consensus. Hópurinn er of stór Ef að hópar eru stærri en 15 - 20 manns er ráðlagt að skiptast upp í undir hópa til að ná fram merkingabærri umræðu.  Skoðaðu umfjöllun okkar Consensus í stórum hópum til að fá nánari umfjöllun um möguleg ferli.       Og að lokum Consensus er allt um þáttöku og að jafna völd.  Það getur einnig verið mjög öflugt ferli til að byggja upp samfélög og að "empowering" einstaklinga.  Ekki örvænta þótt að þetta verði erfitt.  Fyrir flest okkar er consensus algerlega ný leið til að taka ákvarðanir  Það tekur tíma að taka tilbaka þau hegðunarmunstur sem við höfum verið alin upp við sem góð og gild.  Consensus verður auðveldara með æfingunni og það er algerlega þess virði að gera mjög góða tilraun.     Fyrir meiri umfjöllun um grasrótar aktivisma og til að fræðast um fríar smiðjur og þjálfun,  kíkið þá á heimasíðuna okkar:  www.seedsforchange.org.uk eða hafið samband